آشنایی با هنرهای دستی ایران- سفالگری (جهت مطالعه دانشجویان کاردانی فرش)
ظرفهای سفالی، شاید یکی از قدیمیترین ساختههای آدمی است.
چرخ سفالگري كه اصلي ترين وسيله ايست كه در توليد سفال نقش اساسي داردداراي ساختمان
ساده اي است و از يك ميز و نيمكت متصل به هم تشكيل شده و روي ميز صفحه مدوري قرارد دارد .كه به وسيلهمحوري عمودي به صفحه دايره اي شكل بزرگتري و زير ميز متصل است كه با چرخاندن صفحه پاييني صفحه كوچك بالايي نيز مي چرخد و مراحل ساخت سفال آغاز مي شود .
مناطق تولید:
هم اینک در اکثر نقاط ایران از جمله در :
مند گناباد، لالجین همدان، میبد یزد، شهرضای اصفهان، زنوز آذربایجان، کلپورگان سیستان و بلوچستان، جویبار مازندران و سیاهکل گیلان ظروف سفالین تهیه میشود
مراحل ساخت ظروف سفالي :
-1تهيه خاك مورد نياز سفالگري كه در بالا نيز به آن اشاره شده (خاك رس و نوع
خالص تر خاك رس كه داراي آهن كمتري است خاك چيني مي باشد).
-2كوبيدن كلوخه هاي تهيه شده براي سفالگري.
-3الك كردن خاك پس از كوبيدن آن.
-4ريختن خاك تهيه شده در حوضچه هاي مخصوص و درست كردن دوغاب.
-5انتقال دوغاب از سوراخي كه در حوضچه تعبيه شده است به حوضچه هاي ديگر پس از ته نشين شدن شن و ماسه آن (اندازه تقريبي حوضچه ها 2*2 متر با عمقي حدود 40 سانتي متر).
-6ته نشين شدن گل پس از 10ساعت و خروج آب اضافه آن توسط سوراخي كه در بدنه حوضچه تعبيه شده و آفتابي كه به روي آن مي تابد.
-7ورز دادن آن توسط پا به لحاظ بدست آوردن چسبندگي لازم و چانه كردن آن.
-8انتخاب چانه اي مناسب با توجه به اندازه كار و شروع كار سفالگري توسط سفالگر و چرخ سفالگري .
براي اينكه گِل در حين كار به دست نچسبد سفالگر ظرفي آب در كنار دست گذاشته و دستها را با آن خيس مي كند. پس از اينكه شيئي مورد نظر به اتمام رسيد بوسيله نخ از بقيه گل جدا و بعد از آن آنرا مدتي
در سايه قرار مي دهند تا نيمه خشك شودكه اين مدت بسته به بزرگي و كوچكي يانازكي و ضخامت شيئي ساخته شده از 12 تا 24 ساعت طول مي كشد.
-9قرار دادن مجدد سفال بر روي چرخ سفالگري و تراشيدن قسمتهاي زائد آن توسط يك تيغه ساده.
-10قراردادن مجدد در سايه بمدت 24 ساعت .
-11خشك كردن كامل آن توسط آفتاب يا گرمخانه.
-12صيقلي نمودن ظرف ساخته شده در صورت لزوم با سمباده.
-13پخت سفال در حرارت 950-900 درجه سانتي گراد بمدت 8 ساعت در صورتي كه بخواهند لعاب بدهند (درجه حرارت اگر از 1000 بيشتر باشد لعاب را به خود جذب نخواهد كرد ) در كوره مخصوص كه بصورت دايره اي و گنبدي شكل است انجام مي شود كه معمولاً داخل كوره طبقه هايي وجود دارد كه سفالها در اين طبقات چيده شده و توسط مشعلي كه به داخل كوره هدايت مي شود مراحل پخت انجام مي گيرد.
روش نقاشي سفال :
براي نقاشي روي سفال دو روش وجود دارد، نخست نقاشي روي لعاب كه رورنگي
ناميده مي شود و ديگر نقاشي زير لعاب كه زيررنگي نام دارد.
به نقاشي پس از پخت اوّل سفال و اضافه نمودن يك لعاب بي رنگ بر روي آن
(نقاشي زيررنگي مي گويند) وبه نقاشي روي لعاب پس از پختن لعاب (نقاشي
رورنگي) مي گويند كه اين نوع نقاشي (نقاشي رورنگي) ساده تر از نقاشي
زيررنگي است زيرا اگر نقشي به اشتباه زده شود به راحتي قابل پاك كردن است .
مدرس دروس زیر به ترتیب تخصص و سابقه :